Τρίτη, 22 Μαΐου 2018

Κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935 - Ο βομβαρδισμός του ευδρόμου "Έλλη"

ΠΗΓΗ : http://www.istorikathemata.com/2015/04/1935.html



Ο βομβαρδισμός του ευδρόμου "Έλλη" στο λιμάνι της Καβάλας κατά το Βενιζελικό κίνημα του 1935

Εύδρομο "Έλλη"
γράφει ο Φιλίστωρ

Ο Στόλος αποστατεί στο πλευρό των Βενιζελικών (1η Μαρτίου 1935)

Η εκκίνηση του Βενιζελικού κινήματος δόθηκε το απόγευμα της 1ης Μαρτίου. Το πιο δύσκολο εγχείρημα σε όλο τον σχεδιασμό του κινήματος ήταν η κατάληψη του στόλου και αυτό γιατί υπήρχε στο ναύσταθμο ισχυρή φρουρά ασφαλείας 136 ανδρών, ενώ σε όλα τα πλοία είχαν τοποθετηθεί από τον Χατζηκυριάκο πλοίαρχοι που ήταν πιστοί στην κυβέρνηση. Εκτός όλων αυτών, ο Χατζηκυριάκος είχε αφαιρέσει τα πώματα των κυλίνδρων των μηχανών του Αβέρωφ ώστε να μην μπορεί το πλοίο να τεθεί σε κίνηση, ενώ απαγόρευσε και τη χορήγηση πυρομαχικών και καυσίμων στα πλοία. Ο στόλος εκτός από το θρυλικό καταδρομικό Αβερωφ και το εύδρομο Έλλη, είχε πέντε αντιτορπιλικά, τρία τορπιλοβόλα και πέντε υποβρύχια.
Την τολμηρή καταδρομική επιχείρηση ανέλαβε να φέρει εις πέρας ομάδα 30 αξιωματικών του ναυτικού υπό την αρχηγία του υποναυάρχου Ιωάννη Δεμέστιχα.ενώ ανάμεσα στους κινηματίες ήταν οι πλοίαρχοι Κολιαλέξης και Χαλικιόπουλος. Οι κινηματίες έφτασαν στο Πέραμα το απόγευμα της 1ης Μαρτίου και κατάφεραν να εξουδετερώσουν το εκεί φυλάκιο, κόβοντας τα τηλεφωνικά σύρματα
Αντιναύαρχος Ιωάννης Δεμέστιχας
και την επικοινωνία μεταξύ Ναυστάθμου Σαλαμίνας και Αθηνών. Αμέσως μετά οι στασιαστές επιβιβάστηκαν σε δύο βενζινακάτους. Η πρώτη με επικεφαλής τον Κολιαλέξη ανέλαβε να εισέλθει στο ναύσταθμο και να καταλάβει το Διοικητήριο εξουδετερώνοντας τη φρουρά του. Η δεύτερη βενζινάκατος υπό το Δεμέστιχα πλεύρισε το «Αβέρωφ» και το κατέλαβε χάρις την συνέργεια μυημένων αξιωματικών και ναυτών του πληρώματος. Τα πώματα των μηχανών βρέθηκαν στο ναύσταθμο εκεί που ήταν κρυμμένα και έτσι το ισχυρότερο και ιστορικότερο πλοίο της Ελλάδας είχε αποσπαστεί από τους κινηματίες. Ακολούθως άλλες μονάδες
κατελήφθησαν χωρίς πολλές αντιδράσεις και αντιστάσεις από τα πληρώματα τους, όπως το τορπιλοβόλο "Νίκη" και τα αντιτορπιλικά "Λέων" και "Ψαρά" καθώς πολλοί ναύτες και υπαξιωματικοί των πληρωμάτων ήταν μυημένοι στο κίνημα. Αντιθέτως, τα πληρώματα των αντιτορπιλικών «Ιέραξ" και «Πάνθηρ» αρνήθηκαν μέχρι τέλους να προσχωρήσουν και προέβαλλαν αντίσταση παρενοχλώντας τους κινηματίες. 

Ουσιαστικά οι κινηματίες είχαν θέσει υπό τη διοίκηση τους σχεδόν το σύνολο των καλύτερων μονάδων του Ελληνικού στόλου. Αμέσως ορίστηκαν νέοι πλοίαρχοι σε αυτά και ξεκίνησε μια αγωνιώδη προσπάθεια για να εφοδιαστούν με καύσιμα, πυρομαχικά και πόσιμο νερό, υπό τις παρενοχλήσεις των δύο ανθιστάμενων αντιτορπιλικών. Από τα υπόλοιπα πλοία τα περισσότερα βρίσκονταν σε επισκευή ή σε εφεδρεία και δεν μπορούσαν να κινηθούν αμέσως, ενώ οι στασιαστές φρόντισαν να αφαιρέσουν ορισμένα εξαρτήματά τους για να μην είναι δυνατή η ταχεία χρησιμοποίησή τους. Στις 3.00 τη νύχτα της 2ας Μαρτίου σχεδόν ολόκληρος ο Ελληνικός στόλος έβγαινε αλώβητος από τον ναύσταθμο, καθώς τα πυρά των κυβερνητικών πυροβόλων δεν προκάλεσαν ζημιές, και πυροδοτούσε την έναρξη του μεγαλύτερου και σημαντικότερου στρατιωτικού κινήματος του Μεσοπολέμου.    

Η κυβερνητική αντίδραση στην ανταρσία του στόλου

θωρηκτό Αβερωφ
Υποτίθεται ότι το σχέδιο των κινηματιών προέβλεπε ότι ο επαναστατημένος στόλος θα έπλεε στην Βόρεια Ελλάδα και στην Θεσσαλονίκη για να ξεσηκώσει τις εκεί φρουρές υπέρ των κινηματιών. Λόγω λάθος συνεννοήσεων, η πιθανά λόγω των ανταγωνισμών στους κόλπους των κινηματιών, ο στόλος έπλευσε προς Κρήτη. Το ταξίδι του στόλου ήταν αρκετά περιπετειώδες καθώς τα πλοία δεν ήταν πλήρως επανδρωμένα, ενώ συνάντησαν σφοδρή τρικυμία στο Αιγαίο που προκάλεσε ζημιές ειδικά στα μικρότερα σκάφη. Λόγω της τρικυμίας το υποβρύχιο Κατσώνης έμεινε ακυβέρνητο και δεν έφτασε στην Σούδα. Τα υπόλοιπα σκάφη παρακολουθούνταν και παρενοχλούνταν συνεχώς από αεροπλάνα της κυβέρνησης, ενώ συνεχώς μηνύματα στέλνονταν από το υπουργείο Ναυτικών προς τους στασιαστές να επιστρέψουν τα πλοία και να παραδοθούν. Από την πλευρά του, ο Δεμέστιχας έστελνε ραδιοτηλεγραφήματα στις μονάδες όλης της Ελλάδας καλώντας σε εξέγερση κατά των αντιβενιζελικών. Ο αντίκτυπος των εκλήσεων αυτών ήταν ασήμαντος...

Μια από τις πρώτες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης ήταν να στραφεί με ενέργειες εναντίον του επαναστατημένου στόλου που ήταν και το ισχυρότερο πλεονέκτημα του Βενιζέλου. Επειδή ήταν πιθανό ο Στόλος των στασιαστών να πλεύσει προς Θεσσαλονίκη, εξοπλίστηκαν επειγόντως τα επάκτια πυροβολεία του Καραμπουρνού που ήταν παροπλισμένα από το τέλος του Α΄παγκοσμίου πολέμου αλλά μόλις την 8η Μαρτίου κατάφεραν να εκτελέσουν δοκιμαστική βολή.  Ήδη από την 5η Μαρτίου είχε αποκλειστεί με νάρκες ο είσπλους στον Θερμαϊκό και αυτό κοινοποιήθηκε με ανοικτό ραδιογράφημα για να το έχουν υπόψη τους οι στασιαστές. Παράλληλα με τα μέτρα που έλαβε ο Στρατός για την πρόληψη απόβασης στις ακτές της Αττικής, μεταξύ της 2ης και 6ης Μαρτίου αποκλείστηκαν με νάρκες όλες οι προσβάσεις του Ναυστάθμου και εξοπλίστηκαν τα επάκτια πυροβολεία της περιοχής. 

Ζαΐμης - Τσαλδάρης - Κονδύλης - Δούσμανης (25 Μαρτίου 1935)
 Το υπουργικό συμβούλιο στην πρώτη του συνεδρίαση μετά την έκρηξη του κινήματος αντικατέστησε τον παραιτηθέντα Χατζηκυριάκο μετά την αποτυχία του να προφυλάξει τον στόλο, με τον ικανό Σοφοκλή Δούσμανη, το αντίπαλο δέος των αντιβενιζελικών έναντι του Κουντουριώτη, ο οποίος έδωσε αυστηρές διαταγές για την κινητοποίηση των υπολοίπων πλοίων που είχαν απομείνει στην κυβέρνηση. Από τα αντιτορπιλικά που δεν είχαν καταληφθεί και δεν βρίσκονταν σε κατάσταση γενικής επισκευής, τα «Πάνθηρ», «Ιέραξ», «Σφενδόνη» και «Θύελλα», αφού συμπλήρωσαν πυρομαχικά και καύσιμα ήταν έτοιμα για άμεση δράση.  Τα αντιτορπιλικά «Σπέτσαι», «Ύδρα» και «Κουντουριώτης» βρίσκονταν σε επισκευή και επιπλέον οι στασιαστές είχαν αφαιρέσει διάφορα εξαρτήματα για τα οποία δεν υπήρχαν ανταλλακτικά.  Τα συνεργεία του ναυστάθμου με πραγματικά υπεράνθρωπη εργασία μέσα σε πέντε μόνο ημέρες είχαν πετύχει να κατασκευάσουν τα εξαρτήματα που είχαν αφαιρεθεί και να συναρμολογήσουν τα μηχανήματα που βρίσκονταν σε επιθεώρηση.  

Η επάνδρωση των πλοίων που κινητοποιήθηκαν και των πυροβολείων υπήρξε ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα, γιατί στα πλοία των στασιαστών είχαν επιβιβαστεί και αρκετοί που υπηρετούσαν σε άλλα πλοία.  Απαιτήθηκε να απογυμνωθούν οι υπηρεσίες ξηράς και έγινε μερική επιστράτευση. Την 7η Μαρτίου 1935 τα 3 αυτά αντιτορπιλικά εκτελούσαν δοκιμαστικό πλου και πυρά και την επομένη είχαν συμπληρώσει πυρομαχικά, τορπίλες μάχης , καύσιμα και πάσης φύσεως εφόδια. Ετοιμάστηκαν κι προσκολήθηκαν στον στολίσκο επίσης και τα υποβρύχια που μπορούσαν να κινηθούν, αν και δεν ήταν αξιόμαχα και έτοιμα για να επιχειρήσουν. Ο Τσαλδάρης και η κυβέρνηση δεν πίστευαν ότι κάτι τέτοιο ήταν εφικτό, σε τέτοιο σημείο ώστε ο ίδιος ο Πρωθυπουργός να κατέβει στον ναύσταθμο για να δει τα πλοία με τα ίδια τα μάτια του.

Ο βομβαρδισμός του εύδρομου "Έλλη" και της πόλης της Καβάλας (10 Μαρτίου 1935)

Ο επαναστατημένος στόλος υπό τον Δεμέστιχα, αφού ανεφοδιάστηκε και έλαβε προμήθειες έπλευσε στις 5 Μαρτίου στην Καβάλα που βρισκόταν στα εδάφη που ήλεγχαν οι κινηματίες. Εκεί ο Δεμέστιχας συνεννοήθηκε με τον υποστράτηγο Καμμένο διοικητή των Βενιζελικών δυνάμεων για τον τρόπο δράσης του στόλου και στις επόμενες τρεις ημέρες κατάφερε να φέρει τις φρουρές της Σάμου, της Λέσβου και της Χίου με το μέρος των στασιαστών. Το σχέδιο προέβλεπε ότι οι φρουρές είτε θα ενίσχυαν τον Καμμένο στο μέτωπο του Στρυμόνα είτε θα μεταφέρονταν στα ώτα των κυβερνητικών. Σύντομα όμως ο στόλος των στασιαστών ξεκίνησε να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα λόγω έλλειψης καυσίμων. Η παράταξη των κινηματιών βρισκόταν σε δυσχερή θέση καθώς η κυβέρνηση ήλεγχε τα δύο βασικά αστικά κέντρα και έδειχνε αποφασιστικότητα και αδιάλλακτη στάση. Φαίνεται ότι η ετοιμασία του κυβερνητικού στολίσκου είχε γίνει με άκρα μυστικότητα, ενώ οι κινηματίες περιέργως δεν είχαν φροντίσει να διαθέτουν ασφαλείς συνδέσμους πληροφοριών για να ενημερώνονται για τις εξελίξεις στην Αθήνα.

Αλέξανδρος Σακελλαρίου
Ο στολίσκος των κυβερνητικών πλοίων απέπλευσε στις 9 Μαρτίου από τον ναύσταθμο της Σαλαμίνας υπό τη διοίκηση του αντιναύαρχου Σακελλαρίου, γνωστό αδιάλλακτο αντιβενιζελικό αξιωματικό, ένας από τους λίγους αξιωματικούς του ναυτικού που είχαν αποταχτεί για πολιτικούς λόγους στις Βενιζελικές εκκαθαρίσεις του 1917. Παρά το γεγονός ότι ήταν αντιβενιζελικός ο Σακελλαρίου είχε επαφές και με Βενιζελικούς αξιωματικούς με αποτέλεσμα να πέσει στην δυσμένεια του Χατζηκυριάκου και να του αφαιρεθεί η διοίκηση του στολίσκου αντιτορπιλικών το 1934. Μετά την έκρηξη του κινήματος, ο Σακελλαρίου παρουσιάστηκε στον Δούσμανη και ζήτησε μάχιμη θέση εναντίον των στασιαστών. Έτσι, του δόθηκε η διοίκηση του κυβερνητικού στολίσκου του οποίου οι επιχειρησιακές δυνατότητες ήταν μικρές έναντι στου στόλου των κινηματιών που διέθεταν τις καλύτερες μονάδες. Πάντως ο Σακελλαρίου ήταν αποφασισμένος να πολεμήσει, κάτι που φαίνεται και από την ημερήσια διαταγή που εξέδωσε στο προσωπικό των πλοίων που διοικούσε.

Μετά από έρευνα προς τον κόλπο του Ορφανού, ο κυβερνητικός στολίσκος έπλευσε την νύχτα προς την Καβάλα με σιγή ασυρμάτου και χωρίς φώτα εξωτερικά με αποστολή να θέσει εκτός μάχης το αντιτορπιλικό "Ψαρά" και το εύδρομο "Έλλη", καθώς το υπουργείο ναυτικών είχε πληροφορίες ότι ναυλοχούσαν στο λιμάνι της πόλης. Το πρωί της 10ης Μαρτίου ο Σακελλαρίου αντιλήφθηκε το εύδρομο «Έλλη» πλευρισμένο μέσα από τον κυματοθραύστη του λιμανιού της Καβάλας. Αμέσως έδωσε διαταγή στα τρία αξιόμαχα αντιτορπιλικά να πλησιάσουν και να ανοίξουν πυρ με τα πυροβόλα τους εναντίον του εύδρομου "Έλλη". Τα τρία αντιτορπιλικά άνοιξαν πυρ χωρίς χρονοτριβή εναντίον του εύδρομου το οποίο διήρκεσε σχεδόν μια ώρα. Το προσωπικό του "Έλλη" αιφνιδιάστηκε από τα πυρά, προσπάθησε να απαντήσει ρίχνοντας περί τις 10 βολές με τα πυροβόλα του, αλλά σύντομα οι πυροβολητές του εγκατέλειψαν την προσπάθεια. Τα τρία αντιτορπιλικά έριξαν συνολικά πάνω από 700 βολές πολλές εκ των οποίων έπεφταν στην πόλη της Καβάλλας προκαλώντας σοβαρές υλικές ζημιές. Οι κινηματίες έδειχναν να έχουν παραλύσει εντελώς αιφνιδιασμένοι ενώ το πλήρωμα του "Έλλη" είχε εγκαταλείψει το πλοίο και είχε μεταφερθεί στην στεριά. Ο Σακελλαρίου διέταξε το αντιτορπιλικό Σπέτσες να μπει στο λιμάνι και να αιχμαλωτίσει το εύδρομο. Καθώς όμως το αντιτορπιλικό εισερχόταν στο λιμάνι δέχθηκε εύστοχα πυρά από πυροβολαρχία στα υψώματα της πόλης. Ο οβίδες έσκαγαν δεξιά και αριστερά του αντιτορπιλικού που αμέσως ανέκρουσε πρύμνα και οπισθοχώρησε αναπτύσσοντας όση ταχύτητα διέθετε. 

Ο κυβερνητικός στολίσκος απαγκιστρώθηκε από την τοποθεσία και έπλευσε προς Νότο καθώς ο Σακελλαρίου είχε πληροφορίες ότι ο "Άβερωφ" και άλλες μονάδες τον κινηματιών έψαχναν τα κυβερνητικά πλοία για να τα βυθίσουν. Το εύδρομο "Έλλη" υπέστη πολύ μεγάλες ζημιές στο κατάστρωμα και στην γέφυρα και εγκαταλείφθηκε. Από τον ανηλεή βομβαρδισμό ως εκ θαύματος δεν υπήρξαν ανθρώπινα θύματα στο πλοίο η στην πόλη. Ο κυβερνητικός στολίσκος έπλευσε στην Χαλκίδα όπου αποθεώθηκε από τον κόσμο. Στην πλευρά των κινηματιών η αιφνιδιαστική αυτή καταδρομική επίθεση επέφερε μεγάλη πτώση ηθικού, που πάντως ήδη είχε υπονομευτεί από τις γενικότερες εξελίξεις. Την ίδια ημέρα της επίθεσης των κυβερνητικών, το Βενιζελικό μέτωπο στον Στρυμόνα κατέρρευσε χωρίς αντίσταση και ο Καμμένος με το επιτελείο του ζήτησε άσυλο στην Βουλγαρία.

Ο Βενιζέλος και η σύζυγος του αποβιβάζονται στην Κάσο
Η παράδοση των στασιαστικών πλοίων


Το πρωί της 11ης Μαρτίου, οι υπαξιωματικοί του κ/δ «ΕΛΛΗ» τηλεγράφησαν στο Υπουργείο των Ναυτικών ότι οι μάχιμοι αξιωματικοί είχαν αποχωρήσει από το πλοίο την νύχτα και ζητούσαν να αποσταλεί κυβερνήτης για να το παραλάβει.  Διατάχθηκε τότε το κ/δ «ΕΛΛΗ» να πλεύσει μέχρι την Κασσάνδρα με κυβερνήτη τον ναύκληρο και εκεί το παρέλαβε ο Ναυτικός Διοικητής Θεσσαλονίκης. Το στασιαστικό υποβρύχιο «ΚΑΤΣΩΝΗΣ» κατά την ώρα του βομβαρδισμού του κ/δ «ΕΛΛΗ» βρίσκονταν στην Καβάλα, καταδύθηκε ταχέως μέσα στο λιμάνι και επέστρεψε το απόγευμα.  Την νύχτα απέπλευσε για τα Δωδεκάνησα και κατέπλευσε στην Πάτμο το πρωί της 12ης Μαρτίου, όπου το πλήρωμά του αποβιβάστηκε.  Οι ιταλικές αρχές το ρυμούλκησαν μέχρι τη Λέρο, όπου και στάλθηκε να το παραλάβει το α/τ «ΠΑΝΘΗΡ».

Από τα υπόλοιπα στασιαστικά πλοία, τα αντιτορπιλικά «ΨΑΡΑ» και «ΛΕΩΝ» και το υποβρύχιο «ΝΗΡΕΥΣ» κατά την καταστολή του κινήματος βρίσκονταν στην Σούδα.  Μετά την αναχώρηση των στασιαστών από την Κρήτη ανέλαβαν την κυβέρνησή τους 3 ανώτεροι μάχιμοι αξιωματικοί που είχαν απαγάγει οι στασιαστές από τον Ναύσταθμο, επειδή είχαν αρνηθεί να προσχωρήσουν στο κίνημα.  Τέλος το α/τ «ΝΙΚΗ» τέθηκε υπό τις διαταγές του Υπουργείου και διατάχθηκε να παραμείνει στη Χίο μέχρι την άφιξη νέου επιτελείου, οπότε και απέπλευσε για τον Ναύσταθμο.
Τα 3 αντιτορπιλικά τύπου ‘ΥΔΡΑ’ έπλευσαν την 12η Μαρτίου στα νησιά του Αρχιπελάγους και αποκατέστησαν τις νόμιμες αρχές.  Από εκεί το α/τ «ΣΠΕΤΣΑΙ» κατευθύνθηκε στην Αλεξανδρούπολη και Καβάλα και στην συνέχεια όλα τα  αντιτορπιλικά συγκεντρώθηκαν στην Θεσσαλονίκη απ’ όπου απέπλευσαν για τον Ναύσταθμο την 20η Μαρτίου.  Για ανάλογους σκοπούς παρέμεινε το α/τ «ΙΕΡΑΞ» στην Κρήτη μέχρι την 18η Μαρτίου.
Αλέξανδρος Σακελλαρίου και Βασιλιάς Γεώργιος Β'

Επίλογος 

Η τολμηρή καταδρομική επίθεση της Καβάλας ενίσχυσε την θέση του Σακελλαρίου που κατέστη πανίσχυρος στο Ναυτικό, αλλά και γενικότερα πολιτικά ισχυρός στους αντιβενιζελικούς. Ο Σακελλαρίου πρωτοστάτησε στις αποτάξεις Βενιζελικών για το κίνημα, ενώ ήταν ο πρόεδρος του στρατοδικείου που καταδίκασε ερήμην σε θάνατο τον Βενιζέλο και την υπόλοιπη πολιτική ηγεσία των κινηματιών. Πρωτοστάτησε στην Παλινόρθωση της Βασιλείας το 1935 και μετά την αυτοκτονία Κορυζή τον Απρίλιο του 1941 ορκίστηκε υπουργός Ναυτικών και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης υπό τον Εμμανουήλ Τσουδερό να αναλαμβάνει καθήκοντα πρωθυπουργού (στις 20 Απριλίου). Συνετέλεσε στη διαφυγή του ελληνικού στόλου στην Αίγυπτο στον απόηχο της γερμανικής προέλασης και των ηττών του ελληνικού στόλου. Έπειτα από την απελευθέρωση, το 1946 ο Σακελλαρίου εξελέγη επανειλημμένα βουλευτής και διετέλεσε υπουργός σε πολλές κυβερνήσεις ακόμη και βενιζελικής προέλευσης ως το 1952 που αποχώρησε οριστικά από την πολιτική

Κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935 - Αποψις Γ. Μεζεβίρη


ΝΑΥΑΡΧΟΣ ΜΕΖΕΒΙΡΗΣ
Κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935

(πηγή: Γ. Μεζεβίρη  Αντιναυάρχου ε.α.,
"Τέσσαρες δεκαετίες εις την Υπηρεσίαν του Β. Ναυτικού", Αθήναι
1971)


Ο Γρηγόριος Μεζεβίρης διηγείται:

Η κατάσταση στο Ναυτικό τις παραμονές του κινήματος

«Από την εποχή του κινήματος του 1933, για να προληφθούν νέες στασιαστικές ενέργειες, είχε κριθεί σκόπιμο να απομακρυνθούν από τις διοικήσεις των ενόπλων δυνάμεων οι αξιωματικοί που ήταν φανατικά προσηλωμένοι στη βενιζελική παράταξη.  Αν και αυτοί που είχαν αναλάβει τις διοικήσεις δεν είχαν, στην πλειοψηφία τους, καμιά πρόθεση να ανατρέψουν βίαια το δημοκρατικό πολίτευμα, οι αντιπολιτευόμενοι την Κυβέρνηση επωφελήθηκαν από αυτές τις μεταβολές για να κηρύξουν σε κίνδυνο την Δημοκρατία.  Έτσι, συσπειρώθηκαν σε οργάνωση που φαινομενικά μεν αποσκοπούσε στην άμυνα του δημοκρατικού πολιτεύματος, στην πραγματικότητα όμως – όπως αποδείχτηκε από το κίνημα του 1935 – στην κατάληψη της εξουσίας με τη βία, ίσως γιατί θεωρήθηκε ότι «η επίθεση είναι το καλλίτερο μέσο άμυνας».

Καταβλήθηκε προσπάθεια από τους ηγέτες της κίνησης αυτής να προσεταιριστούν τον μεγαλύτερο δυνατόν αριθμό αξιωματικών εν ενεργεία και ιδιαίτερα εκείνων που υπηρετούσαν σε μάχιμες μονάδες.  Στο Ναυτικό η προσπάθεια αυτή βρήκε πολύ πρόσφορο έδαφος λόγω των δυσαρεσκειών και της απογοήτευσης που είχαν προκαλέσει οι μέθοδοι διοίκησης και η ακαταλληλότητα ορισμένων ανωτέρων διοικητών.  Η κατάσταση αυτή επιδεινώθηκε αφότου διαλύθηκε τον Ιούλιο του 1934 ο Στολίσκος των αντιτορπιλικών -η κύρια μάχιμη υπηρεσία που λειτουργούσε ικανοποιητικά- και ο Διοικητής του Πλοίαρχος Α. Σακελλαρίου τέθηκε στη διάθεση του Υπουργείου, διότι όπως είχε λεχθεί δεν ενέπνεε εμπιστοσύνη στον Υπουργό.  Την εποχή εκείνη προήχθη σε Υποναύαρχο ένας Πλοίαρχος που υπηρετούσε από τριετίας στην Μετεωρολογική Υπηρεσία. Στον Γενικό αυτόν αξιωματικό δόθηκε από τον Υπουργό ευρύτατη δικαιοδοσία με την σύγχρονη ανάθεση των καθηκόντων του Αρχηγού του Στόλου και του Γενικού Διευθυντού του Ναυστάθμου, προφανώς διότι τον θεωρούσε ως τον πλέον ενδεδειγμένο να πατάξει αμέσως κάθε στασιαστική απόπειρα. Εξ’ άλλου, σε μια από τις μάχιμες ανώτερες διοικήσεις είχε τοποθετηθεί Πλοίαρχος που όφειλε τη θέση στα αδιάλλακτα αντιβενιζελικά του φρονήματα.  Στερούμενος σοβαρότητας και χαρακτηριζόμενος από αλαζονεία, δεν δίσταζε να εκφράζεται περιφρονητικά για τις ικανότητες των υφισταμένων του, πολλοί από τους οποίους είχαν πολύ καλή επαγγελματική κατάρτιση.   Η μεγάλη πλειονότητα από αυτούς πρωτοστάτησαν κατά το κίνημα της 1ης Μαρτίου του 1935.

Τα παράπονα και τον πόνο των αξιωματικών για τον τρόπο της διοίκησης του Ναυτικού είχα επανειλημμένα την ευκαιρία να διαπιστώσω από συζητήσεις με αυτούς και θεώρησα καθήκον μου να μεταφέρω  στον Υπουργό, ο οποίος όμως θεωρούσε ότι «οι αξιωματικοί έπρεπε να θεωρούνται ευτυχείς διότι τους είχε δώσει τέτοιους αρχηγούς».

Μετά τη διάλυση του Στολίσκου τα γυμνάσια του Στόλου διακόπηκαν και τα πλοία παρέμεναν στον Ναύσταθμο.  Έτσι δίνονταν περισσότερες ευκαιρίες στα στελέχη να ασχολούνται με την πολιτικολογία.  Επειδή οι φήμες για επικείμενο κίνημα ήταν διάχυτες στους δρόμους, λήφθηκαν και διάφορα άλλα προληπτικά μέτρα . Διατάχθηκε η αυστηρή φρούρηση του Ναυστάθμου και των πλοίων, απαγορεύτηκε η κυκλοφορία τις νυχτερινές ώρες, οι ύποπτοι αξιωματικοί παρακολουθούνταν, αποβιβάστηκαν τα πυρομαχικά των πλοίων, κ.λ.π.  Τα μέτρα όμως αυτά αύξαναν τις δυσαρέσκειες, ενώ όταν ήρθε η ώρα αποδείχτηκαν ανίσχυρα.  Οι Κυβερνήτες και οι ανώτεροι αξιωματικοί που αντιλαμβάνονταν ότι τους παρακολουθούσαν μέσα στην ίδια τους την υπηρεσία, ακόμα και αν δεν είχαν πρόθεση να αναμειχθούν σε στασιαστικές ενέργειες, έσπευδαν να έρθουν σε επαφή με τους οργανωτές των κινημάτων.  Εκείνοι, γνωρίζοντας την ψυχοσύνθεση των στελεχών του Ναυτικού καλλίτερα από τους διοικούντες, επωφελούνταν από κάθε σφάλμα τους για να προσελκύσουν οπαδούς.  Βέβαια, για εκείνους που από επάγγελμα ήταν κινηματίες η λήψη ορισμένων μέτρων πρόνοιας ήταν απόλυτα δικαιολογημένη.  Πόσοι όμως ίσως θα αρνούνταν να τους ακολουθήσουν, αν τα μέτρα λαμβάνονταν με περίσκεψη και αν ήταν άλλη η διοίκηση!   Έχω την γνώμη ότι αν δεν συνέτρεχαν οι λόγοι αυτοί θα ήταν πολύ περιορισμένος ο αριθμός των αξιωματικών του Ναυτικού που θα ήταν διατεθειμένοι να μεταβληθούν σε επαναστάτες για την άμυνα του πολιτεύματος που τότε τουλάχιστον δεν φαίνονταν να διακινδυνεύει. 

Το κίνημα εκδηλώνεται

Τις απογευματινές ώρες της 1ης Μαρτίου 1935, ομάδα αξιωματικών στασιαστών εν ενεργεία και απότακτων αποβιβάζονταν στο Ναύσταθμο. Επικεφαλής της ομάδας ήταν δυο απότακτοι, ο Υποναύαρχος Ι. Δεμέστιχας και ο Πλοίαρχος Α. Κολιαλέξης, που μέχρι πριν από λίγο χρόνο δεν βρίσκονταν σε καθόλου καλές σχέσεις μεταξύ τους. Και οι δυο είχαν διατελέσει αρχηγοί του Στόλου και ήταν αξιωματικοί έχοντες έμφυτα τα προσόντα του αρχηγού και εξασκούσαν μεγάλη επιβολή επί των στελεχών.  Η ομάδα αυτή σε συνεργασία με άλλες μονάδες που οργανώθηκαν από τους υπηρετούντες στην περιοχή του Ναυστάθμου, ιδιαίτερα στα Υποβρύχια και τα Συνεργεία, πέτυχε σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα να καταλάβουν τον Ναύσταθμο. Με εξαίρεση τον αρχιεπιστολέα του Ναυστάθμου Αντιπλοίαρχο Α. Σιώκο που βρήκε τραγικό θάνατο στην εκτέλεση του καθήκοντος και μερικών κατώτερων στελεχών που επέδειξαν θαυμαστή ατομική πρωτοβουλία, οι υπόλοιποι κέρβεροι του καθεστώτος παρέδωσαν αμαχητί τα πάντα.

Ο Αρχηγός του Στόλου και του Ναυστάθμου βρίσκονταν την ώρα εκείνη στην οικία του στον Ναύσταθμο όπου αιφνιδιάστηκε και συνελήφθηκε από τους στασιαστές.  Ο Ανώτερος Διοικητής των Υποβρυχίων απουσίαζε στην Αθήνα.

Παράλληλα, με την βοήθεια αξιωματικών που υπηρετούσαν ένδον, οι στασιαστές κατέλαβαν το θωρηκτό «ΑΒΕΡΩΦ», το ελαφρύ καταδρομικό «ΕΛΛΗ», το αντιτορπιλικό «ΝΙΚΗ», τα υποβρύχια «ΚΑΤΣΩΝΗΣ» και «ΝΗΡΕΥΣ» και το αντιτορπιλικό σε εφεδρεία «ΛΕΩΝ».  Από τα αντιτορπιλικά σε ενέργεια, τέσσερα, τα α/τ «ΠΑΝΘΗΡ», «ΙΕΡΑΞ», «ΘΥΕΛΛΑ» και «ΨΑΡΑ» αντιστάθηκαν.  Όμως από αυτά, το α/τ «ΨΑΡΑ» συμμορφώθηκε αργότερα προς διαταγή του αρχηγού του Στόλου και παραδόθηκαν στους στασιαστές, ενώ ο κυβερνήτης και μερικοί άλλοι αξιωματικοί αποχώρησαν. Από τα υπόλοιπα πλοία τα περισσότερα βρίσκονταν σε επισκευή ή σε εφεδρεία και δεν μπορούσαν να κινηθούν αμέσως.  Οι στασιαστές φρόντισαν να αφαιρέσουν ορισμένα εξαρτήματά τους για να μην είναι δυνατή η ταχεία χρησιμοποίησή τους.

Ο Αρχηγός του Στόλου μετά την κατάληψη του Ναυστάθμου συνοδευόμενος από τον αρχηγό των στασιαστών επιβιβάστηκε στο θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ», απ’ όπου εξέδωσε διαταγές προς τα πλοία που αντιστέκονταν να παύσουν να αντιστέκονται για να μην γίνει αιματοχυσία.  Μόνο το α/τ «ΨΑΡΑ» συμμορφώθηκε προς αυτήν την διαταγή.  Τελικά, ο ίδιος δεν ακολούθησε τους στασιαστές και επιβιβάστηκε στο α/τ «ΙΕΡΑΞ».

Ο Διοικητής των αντιτορπιλικών που επέβαινε του α/τ «ΣΠΕΤΣΑΙ» που βρίσκονταν στην πλωτή δεξαμενή του Ναυστάθμου, παρέμεινε θεατής των γεγονότων και μάλιστα επέτρεψε να αφαιρεθούν διάφορα εξαρτήματα από την αρχηγίδα και να προσχωρήσουν όσοι επιθυμούσαν στο κίνημα.

Τα πλοία των στασιαστών αφού εφοδιάστηκαν με πυρομαχικά και συμπλήρωσαν το προσωπικό τους από άλλες υπηρεσίες, απέπλευσαν από τον Ναύσταθμο τις πρωινές ώρες  της 2ας Μαρτίου 1935.  Κατά τον πλου τους προς την Ψυτάλεια βλήθηκαν ανεπιτυχώς από πυροβολαρχίες που είχαν εγκατασταθεί την νύχτα από τις κυβερνητικές αρχές στο Πέραμα και την Δραπετσώνα. Επειδή όλοι οι στασιαστές είχαν επιβιβαστεί στα πλοία που απέπλευσαν, μετά τον απόπλου τους ο Ναύσταθμος περιήλθε πάλι στα χέρια των νόμιμων αρχών.

Την ώρα που αυτά συνέβαιναν στο Ναυτικό, ανάλογα διαδραματίζονταν στις σπουδαιότερες στρατιωτικές φρουρές. Εν τούτοις, μόνο στις φρουρές της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης επικράτησαν τελικά οι στασιαστές και ο Διοικητής του Δ’ Σώματος Στρατού στην Καβάλα ανέλαβε την ηγεσία του κινήματος.  Τα στασιαστικά κινήματα που εκδηλώθηκαν στην φρουρά της Αθήνας εξουδετερώθηκαν στη γέννησή τους με συντονισμένα και δραστικά μέτρα.

Ο στασιαστικός Στόλος έπλευσε αρχικά στη Σούδα της Κρήτης και καθ’ οδόν βλήθηκε χωρίς σοβαρό αποτέλεσμα από την αεροπορία, που είχε παραμείνει στο σύνολό της στο πλευρό της Κυβέρνησης.  Στη Κρήτη τέθηκε κάτω από την αιγίδα του Ελ. Βενιζέλου, του Αρχηγού των Φιλελευθέρων, και ακολούθησε η κατάλυση των νόμιμων αρχών του νησιού και η προσχώρησή τους στην επανάσταση.

Μπορεί να θεωρηθεί βέβαιο ότι οι στασιαστές, στηριζόμενοι στην καλή τους οργάνωση και πιθανώς σε υποσχέσεις που δεν τηρήθηκαν, δεν είχαν καμιά αμφιβολία για την άμεση επικράτηση του κινήματος, γιατί αλλιώς δεν θα είχαν συμμετάσχει αρκετοί που από χαρακτήρα δεν προσφέρονταν για τέτοιες ενέργειες.  Μετά όμως από την αποτυχία τους στην Παλιά Ελλάδα και την Δυτική Μακεδονία ήταν πια φανερό ότι αποσκοπούσαν στον χωρισμό του κράτους, όπως είχε γίνει με το κίνημα του 1916 [βλέπε: «Αρχή προβλημάτων - Εθνικός διχασμός 1915- 1917»], αλλά με έδρα αυτή τη φορά την Κρήτη.  Θα είχαν τουλάχιστον έτσι την ελπίδα μιας συμβιβαστικής λύσης με το «Κράτος των Αθηνών».

Αν και ο λαός μας είχε πια συνηθίσει στα κινήματα και δεν του προκαλούσαν έκπληξη, ιδιαίτερα το κίνημα αυτό προκάλεσε έκπληξη και αγανάκτηση όχι μόνο στους φίλους της Κυβερνήσεως αλλά και γενικά στους φιλήσυχους πολίτες.  Ίσως σ’ αυτό συντέλεσε και η εξέλιξη του κινήματος, γιατί μέχρι τότε είχαμε συνηθίσει σε αναίμακτη επικράτηση των κινηματιών και σπανιότερα στην αναίμακτη επίσης αποτυχία τους.  Τώρα, στη μέση της Αθήνας ακούγονταν κανονιοβολισμοί, κατέφθαναν αλλεπάλληλες πληροφορίες για αιματηρά γεγονότα στον Ναύσταθμο, για αρπαγή του Στόλου, στάσεις στις φρουρές, κ.λ.π. και προφανώς πηγαίναμε σε εμφύλιο πόλεμο. 

Η καταστολή του κινήματος

Όταν ακούσαμε την είδηση, πήγα στο Υπουργείο των Ναυτικών με άλλους συναδέλφους που υπηρετούσαν σε υπηρεσίες ξηράς και ζητήσαμε να χρησιμοποιηθούμε για την καταστολή του κινήματος.  Εκείνη όμως την νύχτα στάθηκε αδύνατο να πάρουμε οδηγίες διότι ο Υπουργός βρίσκονταν στο Πέραμα, όπου παρακολουθούσε την εγκατάσταση των πυροβολαρχιών με τις οποίες ήλπιζε να παρεμποδιστεί ο απόπλους των στασιαστικών πλοίων.  Την επομένη παρέλαβε ως Υπουργός ο Ναύαρχος Σ. Δούσμανης, ο οποίος και με τοποθέτησε στο «Γραφείο επιχειρήσεων καταστολής του κινήματος» που ίδρυσε για την περίσταση.  Ο ίδιος ο Υπουργός προΐστατο του Γραφείου με βοηθό τον Υποναύαρχο Δ. Οικονόμου που είχε αναλάβει τα καθήκοντα του Αρχηγού του Γ.Ε.Ν.  Σε μένα ανατέθηκαν γενικά τα θέματα των επιχειρήσεων, με βοηθό τον έφεδρο Πλοίαρχο Π. Λελούδα που είχε παρουσιαστεί εθελοντικά.  Ο εν ενεργεία Πλοίαρχος Κ. Οικονόμου ανέλαβε την υπηρεσία πληροφοριών.

Από το Γραφείο αυτό διατάσσονταν οι αποστολές των ναυτικών δυνάμεων που είχαν παραμείνει πιστές στην Κυβέρνηση.  Η συλλογή των πληροφοριών γίνονταν όπως σε περίοδο πολέμου.  Εκτελούνταν αεροπορικές αναγνωρίσεις, λαμβάνονταν ραδιοδιοπτεύσεις των πλοίων των στασιαστών, συλλαμβάνονταν τα διαβατικά ραδιογραφήματά τους, τέθηκε σε λειτουργία το δίκτυο παρατηρητηρίων, κ.λ.π.  Το Γραφείο του Αρχηγού του Γ.Ε.Ν. μετατράπηκε σε τηλεφωνικό κέντρο για τα εμπιστευτικής φύσης τηλεφωνήματα και ως τηλεφωνητές χρησιμοποιούνταν αξιωματικοί που είχαν ειδικά επιλεγεί και απόστρατοι Ναύαρχοι και Πλοίαρχοι που είχαν προσέλθει εθελοντικά.  Ο Στρατηγός Εξαδάκτυλος, παλιός επιτελής των Βαλκανικών Πολέμων, προσέφερε λόγω της μεγάλης του σχετικής πείρας πολύτιμες υπηρεσίες ως προϊστάμενος της υπηρεσίας αποκρυπτογράφησης των τηλεγραφημάτων των στασιαστών.

Καθ’ όλη την διάρκεια των επιχειρήσεων ο Ι. Μεταξάς, που είχε τότε εισέλθει στην Κυβέρνηση ως Υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου, είχε εκλέξει ως έδρα του το Γραφείο μου.  Μου προκάλεσε κατάπληξη η επιτελική του αντίληψη σε καθαρώς ναυτικά ζητήματα και η σωματική του αντοχή, γιατί πάνω από δέκα μέρες δεν ξάπλωσε σε κρεβάτι.

Η προετοιμασία του Στόλου

Από τα αντιτορπιλικά που δεν είχαν καταληφθεί και δεν βρίσκονταν σε κατάσταση γενικής επισκευής, τα «ΠΑΝΘΗΡ», «ΙΕΡΑΞ», «ΣΦΕΝΔΟΝΗ» και «ΘΥΕΛΛΑ», αφού συμπλήρωσαν πυρομαχικά και καύσιμα ήταν έτοιμα για άμεση δράση.  Τα αντιτορπιλικά «ΣΠΕΤΣΑΙ», «ΥΔΡΑ» και «ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ» βρίσκονταν σε επισκευή και επιπλέον οι στασιαστές είχαν αφαιρέσει διάφορα εξαρτήματα για τα οποία δεν υπήρχαν ανταλλακτικά.  Τα Συνεργεία του Ναυστάθμου με πραγματικά υπεράνθρωπη εργασία μέσα σε πέντε μόνο ημέρες είχαν πετύχει να κατασκευάσουν τα εξαρτήματα που είχαν αφαιρεθεί και να συναρμολογήσουν τα μηχανήματα που βρίσκονταν σε επιθεώρηση.  Την 7η Μαρτίου 1935 τα 3 αυτά αντιτορπιλικά εκτελούσαν δοκιμαστικό πλου και πυρά και την επομένη είχαν συμπληρώσει πυρομαχικά, τορπίλες μάχης , καύσιμα και πάσης φύσεως εφόδια.  Ετοιμάστηκαν επίσης τα υποβρύχια που μπορούσαν να κινηθούν.

Πραγματικά καταπληκτική ήταν και η κατ’ απαίτηση του Υπουργού προετοιμασία του από χρόνια εγκαταλελειμμένου και χωρίς πλήρωμα θωρηκτού «ΚΙΛΚΙΣ».  Απαιτείτο η όντως εξαιρετική ζωτικότητα σε κρίσιμες περιστάσεις της φυλής μας για να αναληφθεί έργο με εντολή αποπεράτωσης μέσα σε λίγες ημέρες, για το οποίο φυσιολογικά θα απαιτούνταν πολλοί μήνες.  Μεταξύ άλλων δεν υπήρχαν γομώσεις των πυροβόλων και απαιτείτο μελέτη αναπροσαρμογής των πυριτίδων του θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ».  Την 5η Μαρτίου το πλοίο ρυμουλκήθηκε από τον Πόρο στον Ναύσταθμο και συμπληρώθηκε το προσωπικό του εκ των ενόντων, ιδιαίτερα με κλήση εφέδρων.  Τεχνικοί αξιωματικοί που είχαν προϋπηρετήσει προσέφεραν τα φώτα τους. Την 14η Μαρτίου το πλοίο ανέφερε ότι ήταν σε θέση να εκτελέσει πλου και πυρά.  Δεν μπορώ να βεβαιώσω ότι το θ/κ «ΚΙΛΚΙΣ» θα μπορούσε να πλεύσει μέχρι την Κρήτη, όπως προβλεπόταν, πάντως έπλευσε με ίδια μέσα μέχρι το Κερατσίνι.  Μεσολάβησε η καταστολή του κινήματος και έτσι εγκαταλείφθηκε πάλι για να βαδίσει προς τον φυσικό του θάνατο.

Επειδή θεωρούνταν πιθανό ο Στόλος των στασιαστών να πλεύσει προς Θεσσαλονίκη, εξοπλίστηκαν επειγόντως τα επάκτια πυροβολεία του Καραμπουρνού που ήταν παροπλισμένα και την 8η Μαρτίου εκτέλεσαν δοκιμαστική βολή.  Ήδη από την 5η Μαρτίου είχε αποκλειστεί με νάρκες ο είσπλους στον Θερμαϊκό και αυτό κοινοποιήθηκε με ανοικτό ραδιογράφημα για να το έχουν υπόψη τους οι στασιαστές.

Αντιμετωπίζονταν και η περίπτωση προσβολής του Ναυστάθμου από τα πλοία των στασιαστών.  Παράλληλα με τα μέτρα που έλαβε ο Στρατός για την πρόληψη απόβασης στις ακτές της Αττικής, μεταξύ της 2 και 6 Μαρτίου αποκλείστηκαν με νάρκες όλες οι προσβάσεις του Ναυστάθμου και εξοπλίστηκαν τα επάκτια πυροβολεία της περιοχής.

Η επάνδρωση των πλοίων που κινητοποιήθηκαν και των πυροβολείων υπήρξε ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα, γιατί στα πλοία των στασιαστών είχαν επιβιβαστεί και αρκετοί που υπηρετούσαν σε άλλα πλοία.  Απαιτήθηκε να απογυμνωθούν οι υπηρεσίες ξηράς και έγινε μερική επιστράτευση.

Τα 7 εν ενεργεία αντιτορπιλικά που απέμειναν, συγκροτήθηκαν σε Στολίσκο. Επικεφαλής του Στολίσκου τέθηκε και πάλι ο Πλοίαρχος Α. Σακελλαρίου που είχε τεθεί στη διάθεση του Υπουργείου τον Ιούλιο του 1934.  Λήφθηκαν και διάφορα άλλα μέτρα, όπως σε περίοδο πολέμου, για την κίνηση των εμπορικών πλοίων, τη θαλάσσια μεταφορά των εφέδρων, το σβήσιμο των φάρων, κ.λ.π.  Μέσα στη θλιβερή αυτή κατάσταση υπήρξε και μια ευχάριστη ένδειξη.  Φάνηκε, με πόση ταχύτητα μπορεί να κινητοποιηθεί το Ναυτικό μας.

Οι κινήσεις των στασιαστικών πλοίων

Όσον αφορά τις κινήσεις των στασιαστικών πλοίων μετά τον κατάπλου τους στην Σούδα, οι κυριότερες υπήρξαν οι ακόλουθες:

Το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ», το κ/δ «ΕΛΛΗ» και το α/τ «ΨΑΡΑ» κατέπλευσαν την 5η Μαρτίου 1935 στην Καβάλα, όπου παρέμεινε μόνο το «ΕΛΛΗ»  προκειμένου να χρησιμοποιηθεί για την συνεννόηση με ασύρματο με το Δ’ Σώμα Στρατού.  Το α/τ «ΨΑΡΑ» επέστρεψε στη Σούδα όπου και παρέμεινε μέχρι την καταστολή του κινήματος, λόγω έλλειψης καυσίμων.  Το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» κατέπλευσε στη Μυτιλήνη, όπου ανθράκευσε και στη συνέχεια στη Χίο και τη Σάμο.  Προφανής σκοπός αυτού του πλου ήταν η προσχώρηση στο κίνημα των νήσων του Αρχιπελάγους.  Από τηλεγράφημα του πολιτικού αρχηγού της Επανάστασης Ελ. Βενιζέλου, προκύπτει ότι αυτός πρότεινε την κατάληψη των νήσων για να αντιμετωπιστεί το «Κράτος των Αθηνών» με όρους που να επιτρέπουν τη «σύναψη έντιμης ειρήνης».  Στη συνέχεια το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ», έπλευσε στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης όπου και παρέμεινε μέχρι και την 11η Μαρτίου, οπότε κατέπλευσε στη Σούδα.  Το α/τ «ΛΕΩΝ» λόγω βλάβης των αυλών των λεβήτων παρέμεινε στη  Σούδα όλη τη διάρκεια του κινήματος.  Το α/τ «ΝΙΚΗ» απέπλευσε την 8η Μαρτίου από την Σούδα για να μεταφέρει στην Καβάλα έφεδρους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς αλλά λόγω καιρικών συνθηκών και βλαβών αναγκάστηκε να ποδίσει στη Χίο, όπου και παρέμεινε μέχρι το τέλος του κινήματος.  Από τα υποβρύχια το «ΝΗΡΕΥΣ» παρέμεινε στη Σούδα, όπου χρησιμοποιήθηκε για την επιτήρηση του όρμου κατά την νύχτα. Το υ/β «ΚΑΤΣΩΝΗΣ» παρέμεινε στην Καβάλα μεταξύ 7 και 11 Μαρτίου.  Από κάποια τηλεγραφήματα συμπεραίναμε ότι είχε πιθανώς εντολή να αποβιβάσει ομάδα δολιοφθορών για να διακόψουν τη σιδηροδρομική γραμμή Αθήνας – Θεσσαλονίκης.  Η εντολή αυτή δεν εκτελέστηκε.

Από τηλεγραφήματα των στασιαστών που αποκρυπτογραφήθηκαν αποκαλύφτηκαν διάφορα σχέδιά τους. Σχεδιάζονταν μεταξύ άλλων η μεταφορά ενισχύσεων από την Κρήτη στην Καβάλα, η κατάληψη της Σύρου για εξασφάλιση των τηλεγραφικών συγκοινωνιών, η εκτέλεση απόβασης σε σημείο που δεν μπορέσαμε να αποκρυπτογραφήσουμε.  Είχε διαταχθεί οι στρατιωτικές μεταφορές να γίνονται την νύχτα χωρίς συνοδεία ή να καλύπτονται εξ αποστάσεως από το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» και να κατευθύνονται προς την Αλεξανδρούπολη ή την Καβάλα, ακολουθώντας πορείες ανατολικότερα των κανονικών γραμμών.  

Η καταστολή του κινήματος

Μέχρι την ετοιμασία των 3 αντιτορπιλικών τύπου ‘ΥΔΡΑ’, τα υπόλοιπα κυβερνητικά αντιτορπιλικά εκτελούσαν νυχτερινές αποστολές για παρεμπόδιση απόβασης στις ακτές της Αττικής.  Την 9η Μαρτίου, επειδή είχε εντοπισθεί το κ/δ «ΕΛΛΗ» στην περιοχή της Καβάλας και υπήρχαν πληροφορίες ότι πιθανώς νηοπομπή να βρίσκονταν εν πλω προς την ίδια κατεύθυνση, διατάχθηκε ο Διοικητής του Στολίσκου να πλεύσει προς τα εκεί με τα 3 αντιτορπιλικά τύπου ‘ΥΔΡΑ’ με εντολή καταβύθισης κάθε στασιαστικού πλοίου που θα συναντούσε.  Μετά από έρευνα προς τον κόλπο του Ορφανού ο Διοικητής του Στολίσκου έπλευσε προς την Καβάλα όπου στις 7.15 το πρωί της 10ης Μαρτίου αντιλήφθηκε το «ΕΛΛΗ» πλευρισμένο μέσα από τον κυματοθραύστη.  Άρχισε τότε να εκτελεί διαδρομές μπρος στο «ΕΛΛΗ» και άνοιξε πυρ εναντίον του.  Έριξε μεγάλο αριθμό βλημάτων αλλά λόγω του κυματοθραύστη που παρεμβάλλονταν οι ζημιές που προκλήθηκαν στο πλοίο ήταν μικρές και μόνο στα υπερστεγάσματα.  Αρκετές μακρινές βολές έπεσαν στην πόλη και προκάλεσαν θύματα και ζημιές σε σπίτια.  Το κ/δ «ΕΛΛΗ», μετά τις πρώτες ομοβροντίες των αντιτορπιλικών απάντησε με το πρωραίο της πυροβόλο και συνολικά έβαλε μόνο 11 βολές.  Συγχρόνως έβαλαν κατά των αντιτορπιλικών και πυροβόλα του Στρατού εγκαταστημένα στα υψώματα της πόλης.  Γύρω στις 8.30 διατάχθηκε στο «ΕΛΛΗ»  εγκατάλειψη πλοίου και λίγο αργότερα τα αντιτορπιλικά αποχώρησαν για να αποφύγουν το πυρ των πυροβόλων της ξηράς.  Δεν υπήρξαν ανθρώπινα θύματα και στις δυο μεριές.

Το κυβερνητικό υποβρύχιο «ΤΡΙΤΩΝ» διατάχθηκε στις 11 Μαρτίου να εγκαταστήσει επιθετική περιπολία με σκοπό την προσβολή του θωρηκτού «ΑΒΕΡΩΦ» που σύμφωνα με τηλεγράφημα των στασιαστών ήταν πιθανό να έπλεε στην Καβάλα.  Η καιρική κατάσταση δεν επέτρεψε τον άμεσο απόπλου του υποβρυχίου και όταν αργότερα εξακριβώθηκε με ραδιοδιοπτεύσεις ότι το έπλεε προς Σούδα, διατάχθηκε μόλις βελτιωθεί ο καιρός να πλεύσει εκεί για τον ίδιο σκοπό.  Η καταστολή του κινήματος κατέστησε περιττή την ανάληψη αυτής της επιχείρησης προς μεγάλη βέβαια ανακούφιση τόσο εκείνων που εξέδωσαν την διαταγή όσο και εκείνων που επρόκειτο να την εκτελέσουν. 

Παράλληλα έγιναν αεροπορικές επιθέσεις κατά τις οποίες το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» υπέστη ασήμαντες βλάβες και τραυματίστηκαν ελαφρά μερικοί από τους επιβαίνοντες.  Θραύσματα βομβών έπεσαν και στο α/τ «ΨΑΡΑ» και υ/β «ΚΑΤΣΩΝΗΣ».

Η εμφάνιση μπρος στην Καβάλα των κυβερνητικών πλοίων που οι στασιαστές θα θεωρούσαν ότι είχαν τεθεί σε αχρηστία, σε συνδυασμό με την δυσμενή γι αυτούς στρατιωτική κατάσταση επέφεραν την άμεση κατάρρευση του κινήματος.  Στις 10 Μαρτίου, λίγες ώρες μετά τον βομβαρδισμό του κ/δ «ΕΛΛΗ», ο Διοικητής του Δ’ Σώματος Στρατού ζήτησε τον άμεσο κατάπλου του θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» στην Καβάλα και συγχρόνως γνώρισε ότι στο μέτωπο του Στρυμώνα δέχονταν σφοδρή επίθεση.  Το απόγευμα της ίδιας ημέρας γνωστοποίησε στον αρχηγό του στόλου των στασιαστών ότι την νύχτα θα συμπτύσσονταν στο Νέστο και το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» έπρεπε να καταπλεύσει στο Πόρτο-Λάγος για να επιτηρεί την παραλιακή οδό.  Το πρωί όμως της επομένης, της 11ης Μαρτίου, γνώρισε ότι η κατάσταση ήταν απελπιστική και ζήτησε τον άμεσο κατάπλου του στην Αλεξανδρούπολη για να παραλάβει τους στασιαστές αξιωματικούς.  Η απάντηση ήταν ότι θα αποστέλλονταν εμπορικό πλοίο γιατί δεν ήταν δυνατή η αποστολή του «ΑΒΕΡΩΦ».  Ούτε όμως αυτό πραγματοποιήθηκε, διότι αποκρυπτογραφήθηκε το σχετικό τηλεγράφημα και ο Διοικητής του Στολίσκου διατάχθηκε και συνέλαβε στη Μυτιλήνη το εμπορικό πλοίο που προορίζονταν γι αυτόν τον σκοπό.

Το πρωί της 11ης Μαρτίου, οι υπαξιωματικοί του κ/δ «ΕΛΛΗ» τηλεγράφησαν στο Υπουργείο των Ναυτικών ότι οι μάχιμοι αξιωματικοί είχαν αποχωρήσει από το πλοίο την νύχτα και ζητούσαν να αποσταλεί κυβερνήτης για να το παραλάβει.  Διατάχθηκε τότε το κ/δ «ΕΛΛΗ» να πλεύσει μέχρι την Κασσάνδρα με κυβερνήτη τον ναύκληρο και εκεί το παρέλαβε ο Ναυτικός Διοικητής Θεσσαλονίκης και το οδήγησε στην Θεσσαλονίκη.

Το θ/κ «ΑΒΕΡΩΦ» επιβίβασε το βράδυ της 11ης Μαρτίου τον πολιτικό αρχηγό της Επανάστασης και τους υπόλοιπους στασιαστές , απέπλευσε από την Σούδα, κατευθύνθηκε προς τα Δωδεκάνησα και τους αποβίβασε σε ερημική ακτή της Κάσου.  Από τους μάχιμους αξιωματικούς παρέμειναν ένδον οι σημαιοφόροι του πλοίου και ένας ανθυποπλοίαρχος, ο οποίος ανέφερε στο Υπουργείο το στίγμα του πλοίου και ζήτησε τις διαταγές του.  Διατάχθηκε να το οδηγήσει μέχρι τη νήσο Σαν Τζώρτζη  του Σαρωνικού, όπου την κυβέρνησή του ανέλαβε Πλοίαρχος που στάλθηκε από το Υπουργείο και το έφερε στον Ναύσταθμο.

Το στασιαστικό υποβρύχιο «ΚΑΤΣΩΝΗΣ» κατά την ώρα του βομβαρδισμού του κ/δ «ΕΛΛΗ» βρίσκονταν στην Καβάλα, καταδύθηκε ταχέως μέσα στο λιμάνι και επέστρεψε το απόγευμα.  Την νύχτα απέπλευσε για τα Δωδεκάνησα και κατέπλευσε στην Πάτμο το πρωί της 12ης Μαρτίου, όπου το πλήρωμά του αποβιβάστηκε.  Οι ιταλικές αρχές το ρυμούλκησαν μέχρι τη Λέρο, όπου και στάλθηκε να το παραλάβει το α/τ «ΠΑΝΘΗΡ».

Από τα υπόλοιπα στασιαστικά πλοία, τα αντιτορπιλικά «ΨΑΡΑ» και «ΛΕΩΝ» και το υποβρύχιο «ΝΗΡΕΥΣ» κατά την καταστολή του κινήματος βρίσκονταν στην Σούδα.  Μετά την αναχώρηση των στασιαστών από την Κρήτη ανέλαβαν την κυβέρνησή τους 3 ανώτεροι μάχιμοι αξιωματικοί που είχαν απαγάγει οι στασιαστές από τον Ναύσταθμο, επειδή είχαν αρνηθεί να προσχωρήσουν στο κίνημα.  Τέλος το α/τ «ΝΙΚΗ» τέθηκε υπό τις διαταγές του Υπουργείου και διατάχθηκε να παραμείνει στη Χίο μέχρι την άφιξη νέου επιτελείου, οπότε και απέπλευσε για τον Ναύσταθμο.

Τα 3 αντιτορπιλικά τύπου ‘ΥΔΡΑ’ έπλευσαν την 12η Μαρτίου στα νησιά του Αρχιπελάγους και αποκατέστησαν τις νόμιμες αρχές.  Από εκεί το α/τ «ΣΠΕΤΣΑΙ» κατευθύνθηκε στην Αλεξανδρούπολη και Καβάλα και στην συνέχεια όλα τα  αντιτορπιλικά συγκεντρώθηκαν στην Θεσσαλονίκη απ’ όπου απέπλευσαν για τον Ναύσταθμο την 20η Μαρτίου.  Για ανάλογους σκοπούς παρέμεινε το α/τ «ΙΕΡΑΞ» στην Κρήτη μέχρι την 18η Μαρτίου.

Έτσι τερματίστηκε το έργο περισυλλογής  των διεσπαρμένων στο Αιγαίο πλοίων του Ελληνικού Στόλου. Οι ζημιές σε υλικό δεν υπήρξαν σημαντικές, σε αυτές όμως πρέπει να προστεθεί και η μεγάλη κατανάλωση καυσίμων και πυρομαχικών κατά τον βομβαρδισμό του κ/δ «ΕΛΛΗ».

Η θλιβερή αυτή τραγωδία είχε λάβει τη μορφή στρατηγικής άσκησης μεγάλης έκτασης και διάρκειας, υπό συνθήκες που πλησίαζαν την πραγματικότητα, από εκείνες που δεν εκτελούσε το Ναυτικό μας λόγω των μεγάλων δαπανών που απαιτούσαν!»

Παρασκευή, 27 Απριλίου 2018

Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης: ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΕ ΕΚΕΙΝΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ




Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης: ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΕ ΕΚΕΙΝΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ  


Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης: ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΕ ΕΚΕΙΝΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ

Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του άρθρου προέρχεται από το εκλαϊκευμένο βιβλίο μου με τίτλο: Η ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, 2016, Εκδόσεις Δέσποινας Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορεί κάποιος να ανατρέξει στην πιο ενημερωμένη Αγγλική έκδοση του βιβλίου με τίτλο:THE GENETIC ORIGINS OF THE GREEKS, 2017, του ίδιου Εκδοτικού Οίκου. 

Στις αρχές του 20ου αιώνα εκατομμύρια Έλληνες ζούσαν στη Μικρά Ασία. Μετά τη συνθήκη της Λωζάννης οι ΄Ελληνες εγκατέλειψαν τις πατρογονικές τους εστίες και  εγκαταστάθηκαν σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Η γενετική σύσταση απογόνων αυτής της πληθυσμιακής ομάδας μελετήθηκε με ποικίλους γενετικούς δείκτες και τα αποτελέσματα παρουσιάζονται σε αυτό το άρθρο. Ταυτόχρονα εξετάζεται: α) Ποια είναι η γενετική σχέση των γηγενών Ελλήνων με τους Τούρκους, και β) Ποια είναι η γενετική σχέση των Ελλήνων από τη Μικρά Ασία με τους κατοίκους της μητροπολιτικής Ελλάδας, αλλά και με τους Τούρκους;


Εικόνα 1. Σχηματική απεικόνιση της δομής ενός κυττάρου (cell) με τον πυρήνα (nucleus) που περιέχει το DΝΑ που κληρονομείται και από τους δύο γονείς και τα μιτοχόνδρια (καφέ χρώμα) που το DNA τους κληρονομείται μόνο από τη μητέρα στα παιδιά της, ενός χρωμοσώματος (chromosome), ενός γονιδίου (gene), και της μοριακής δομής του DNA. Πηγή. Ευχαριστίες οφείλονται στο Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας Ανθρώπινου Γονιδιώματος των Η.Π.Α. (NHGRI) που επιτρέπει την ελεύθερη πρόσβαση στα επιστημονικά δεδομένα που είναι αποθηκευμένα στις ιστοσελίδες του.


Το DNA του ανθρώπου: Ένα ανεξίτηλο μήνυμα από τους προγόνους μας. Το ανθρώπινο γονιδίωμα (DNA) είναι μια τεράστια συλλογή πληροφοριών οι οποίες οργανώνονται στα διαφορετικά μακρομόρια DNA (44 αυτοσωματικά και  2 φυλετικά χρωμοσώματα, τα X και Y) στον πυρήνα του κυττάρου και στο DNA των μιτοχονδρίων (Εικόνα 1). Οι πληροφορίες αυτές καταγράφονται με τον κώδικα των τεσσάρων γραμμάτων Α, Τ, C και G που αποτελούν συντομογραφίες των βάσεων αδενίνη, θυμίνη, κυτοσίνη και γουανίνη, αντίστοιχα. Η διαδοχή των βάσεων δίνει την πρωτοδιάταξη του μακρομόριου του DNA, που έχει την ιδιότητα να είναι μοναδική για κάθε οργανισμό και περιέχει τις πληροφορίες εκείνες που είναι υπεύθυνες για την εκδήλωση των βιολογικών φαινομένων, την οργάνωση και λειτουργία των κυττάρων και, σε αλληλεπίδραση με το περιβάλλον, τη διαφοροποίηση και εξέλιξη των οργανισμών.


Γενετικοί δείκτες χρησιμοποιούμενοι στην ανάλυση της γενετικής σύστασης ανθρώπινων πληθυσμών. Για να μελετηθεί η γενετική σύσταση κάποιου πληθυσμού μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολλοί και διαφορετικοί γενετικοί  δείκτες.  Η επιλογή των κατάλληλων γενετικών δεικτών για μια πληθυσμιακή μελέτη εξαρτάται από μια σειρά κριτηρίων, τα οποία λαμβάνονται υπόψη κατά τον αρχικό σχεδιασμό ενός ερευνητικού έργου. Μεταξύ αυτών τα κυριότερα είναι: Το είδος του επιστημονικού ερωτήματος, ο αριθμός και η συχνότητα των αλληλομόρφων (παραλλαγών) του γενετικού δείκτη, το κόστος ανάλυσης, κτλ. Στην πράξη, κατά την ανάλυση της γενετικής σύστασης ενός πληθυσμού, επιλέγονται εκείνοι οι πολυμορφικοί γενετικοί δείκτες που προσφέρουν τις περισσότερες πληροφορίες.
Μέχρι τη δεκαετία του 1980, οι εκτιμήσεις για  τη  γενετική  σύσταση και τη συγγένεια ανάμεσα στους πληθυσμούς του ανθρώπου βασίζονταν κυρίως στην εκτίμηση των συχνοτήτων των αλληλομόρφων (παραλλαγών)  πολλών κλασικών  γενετικών δεικτών, όπως είναι τα γονίδια που καθορίζουν ομάδες αίματος, ένζυμα και τα λευκοκυτταρικά αντιγόνα του ανθρώπου (HLA).
Το 1987 διαπιστώθηκε ότι οι τότε νέες τεχνολογίες επέτρεπαν να αναλυθεί σχετικά εύκολα το μιτοχονδριακό DNA (Εικόνα 1), που κληρονομείται μόνο από τη μητέρα στα παιδιά της (μητροπλευρικός τρόπος κληρονόμησης). Ακολούθησε  η ανάλυση του μη-ανασυνδυαζόμενου μέρους του χρωμοσώματος Υ, δηλαδή η μελέτη του DNA που κληρονομείται από τον πατέρα μόνο στον γιο του   (πατροπλευρικός τρόπος κληρονόμησης). Αν και η μελέτη αυτών των μονογονεϊκά κληρονομούμενων γενετικών δεικτών έδωσε πολύτιμα στοιχεία στη διερεύνηση της γενετικής σύστασης εκατοντάδων πληθυσμών, θα πρέπει να τονιστεί ότι  η μελέτη τους αντιπροσωπεύει πολύ μικρό  μέρος  του DNA ενός ατόμου και ως εκ τούτου προσφέρουν μόνο μια περιορισμένη εικόνα των γενεαλογικών στοιχείων του ανθρώπινου DNA.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι τεχνικές μελέτης της γενετικής ποικιλομορφίας στον άνθρωπο βελτιώθηκαν και χαρακτηρίστηκαν χιλιάδες διαδοχικά επαναλαμβανόμενες ακολουθίες DNASTRs) που είναι κατανεμημένες σε όλο το μήκος του DNA. Αργότερα, με τη μετέπειτα ανάπτυξη της τεχνολογίας του υβριδισμού DNA σε μικροδιατάξεις (microchips) κατέστη δυνατόν να εξετάζονται σε DNA αναλυτές  ταυτόχρονα χιλιάδες απλοί νουκλεοτιδικοί πολυμορφισμοί ή SNPs.
H ανάλυση της αλληλουχίας των βάσεων του DNA γίνεται πλέον σε αυτόματα μηχανήματα πρώτης, δεύτερης ή τρίτης γενιάς. Η δαπάνη μάλιστα για την ανάλυση όλου του DNA ενός ατόμου μειώνεται  με ραγδαίους ρυθμούς (3.000 ευρώ σήμερα), ενώ η ακρίβειά της βελτιώνεται σημαντικά. Η επιτυχία αυτή σηματοδοτεί την απαρχή νέας εποχής, τόσο στην πληθυσμιακή γενετική, όσο και στην εφαρμοσμένη γενετική. Η ραγδαία ανάπτυξη των εργαστηριακών τεχνικών ανάλυσης του γονιδιώματος και της βιοπληροφορικής παρέχει πλέον τη δυνατότητα ανάλυσης του συνόλου της αλληλουχίας του DNA, που αποτελεί τον χρυσό κανόνα για τις γενετικές αναλύσεις. Η ανάλυση αυτή προσφέρει τις περισσότερες πληροφορίες, αφού επιτρέπει τον προσδιορισμό όλων των μεταλλάξεων  στο DNA, καθώς επίσης άμεση ποσοτική καταγραφή του μεγέθους των γενετικών πολυμορφισμών.
Η ανάλυση DNA (Εικόνα 1)  από σύγχρονους πληθυσμούς ανθρώπου, αλλά και αρχαϊκά λείψανα  επιτρέπει να απαντηθούν ποικίλα ερωτήματα, όπως: Είναι οι σύγχρονοι ΄Ελληνες απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων; Είναι οι ΄Ελληνες Τουρκόσποροι, όπως λένε μερικοί, μια και η Ελλάδα ήταν σκλαβωμένη περίπου 400 χρόνια στους Οθωμανούς; Ποια είναι η γενετική σχέση των γηγενών Ελλήνων με τους Τούρκους; Ποια είναι η γενετική σχέση των Ελλήνων από τη Μικρά Ασία με τους κατοίκους της μητροπολιτικής Ελλάδας, αλλά και με τους Τούρκους; Η σύγχρονη γενετική μπορεί να δώσει πλέον κάποιες  επιμέρους απαντήσεις  σε τέτοιου είδους θεμελιώδη ερωτήματα που απασχολούν την ανθρωπότητα επί πολλά χρόνια. Αυτό είναι πλέον δυνατό γιατί τα στοιχεία που μας δίνουν οι έρευνες στο  DNA  των ανατομικά σύγχρονων ανθρώπων μπορούν να αποτελέσουν συνταρακτικές μαρτυρίες του ιστορικού και προϊστορικού παρελθόντος του ανθρώπινου είδους. Είναι μάλιστα εξίσου αξιόπιστες με τα αρχαιολογικά και παλαιοντολογικά ευρήματα, μια και το γενετικό υλικό μεταβιβάζεται σχεδόν αυτούσιο από τους προγόνους μας στους σημερινούς ανθρώπους. Πριν παραθέσω τα γενετικά στοιχεία, και επειδή αρκετές φορές παρερμηνεύονται τα γενετικά δεδομένα, σπεύδω να προσθέσω ότι: ως γενετιστής γνωρίζω ότι η εθνοτική ιθαγένεια είναι θέμα πολιτισμού, παιδείας, θρησκείας, γλώσσας και συνειδήσεως και δεν εντοπίζεται στο DNA ή στο αίμα.


Προέλευση και εξάπλωση του ανατομικά σύγχρονου ανθρώπου. Ο ανατομικά σύγχρονος άνθρωπος εμφανίστηκε στην Αφρική 300.000 χρόνια πριν, όπου και έζησε για τα επόμενα 175.000 χρόνια.1 Μικρές πληθυσμιακές ομάδες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών Homo sapiens άφησαν την Αφρική από το στόμιο της Ερυθράς Θάλασσας στην περιοχή της σημερινής Αιθιοπίας και εξαπλώθηκαν στην Αραβική χερσόνησο (σημερινή Υεμένη) πριν τουλάχιστον 100.000 χρόνια, κατά τη διάρκεια ενός ήπιου και υγρού διαλείμματος μεταξύ δύο εποχών παγετώνων.  Οι έποικοι εδραίωσαν την παρουσία τους στην Αραβική χερσόνησο, λόγω των νοητικών ικανοτήτων τους, καθώς και του τεχνολογικού και πολιτιστικού επιπέδου τους. Από την Αραβική χερσόνησο άρχισε να εξαπλώνεται ο ανατομικά σύγχρονος άνθρωπος προς τη ΝΑ Ασία  και έφθασε στην  Αυστραλία πριν από 72.000-50.000 χρόνια. Παράλληλα κινήθηκε προς την Ανατολία και μετέπειτα στην Ελλάδα/Ευρώπη  πριν  τουλάχιστον 59.000 έως 53.000 χρόνια σύμφωνα με γενετικά στοιχεία (σύμφωνα με στοιχεία παλαιοκλιματικής πριν 79.000 χρόνια, ενώ σύμφωνα με νεότερη ρηξικέλευθη θεωρία πριν από 220.000 χρόνια!), όπου υπήρχε ο άνθρωπος του Νεάντερταλ. Πρόγονοι των δύο ειδών έζησαν, συναντήθηκαν και ζευγάρωσαν στη Μέση Ανατολή και στην Ευρώπη,  έστω και σπάνια,  κατά την Παλαιολιθική εποχή. Οι αναλύσεις DNA των σημερινών κατοίκων της Ελλάδας και της Τουρκίας αποκάλυψαν ότι  ποσοστό περίπου 2% προέρχεται  από τους Νεάντερνταλ.
Πριν από περίπου 12.000 χρόνια  αναπτύχθηκε από κατοίκους της Εύφορης ημισελήνου της Μέσης Ανατολής με Νατούφιο πολιτισμό η  γεωργοκτηνοτροφία. Νεολιθικές πληθυσμιακές ομάδες αγροτών από  την  Εύφορη ημισέληνο αρχικά προχώρησαν προς την ενδοχώρα της Κεντρικής (Καππαδοκία) και Δυτικής  Ανατολίας,  με μία πολυσχιδή διαδικασία που διήρκεσε περίπου 1.000 χρόνια. Έπειτα, Νεολιθικοί έποικοι από τις ακτές της Δυτικής Ανατολίας  πέρασαν  στα Δωδεκάνησα και στην Κρήτη και  “πηδώντας” από νησί σε νησί του Αιγαίου έφθασαν στην  Πελοπόννησο  και στην Κεντρική Ελλάδα, τις οποίες επέλεξαν ως χώρο εγκατάστασής τους. Συνεπώς, τα νησιά του Ανατολικού και Κεντρικού  Αιγαίου, η Κύπρος, η Κρήτη και οι Ανατολικές ακτές της Ηπειρωτικής χώρας ήταν οι πρώτες περιοχές της Ευρώπης που δέχθηκαν πληθυσμιακές ομάδες Νεολιθικών εποίκων, και μαζί με αυτές και τη γεωργοκτηνοτροφική καινοτομία.

Λαοί που κατοίκησαν στην Τουρκία.  Η σημερινή Τουρκία αποτελεί  γεωγραφική γέφυρα ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη (Εικόνα 2). Ως εκ τούτου στην περιοχή αυτή θεωρητικά αναμένεται να υπάρχουν τα γενετικά αποτυπώματα των πολυάριθμων μετακινήσεων ανθρώπινων πληθυσμών, των επιμειξιών και των τοπικών διαφοροποιήσεων που άρχισαν κατά τη Μέση Παλαιολιθική εποχή και φθάνουν μέχρι τις μέρες μας. Η σημερινή Τουρκία έχει κατοικηθεί κατά τη Νεολιθική εποχή, καθώς και κατά την Εποχή του Χαλκού από διάφορους πληθυσμούς, όπως ήταν οι Χάττι, οι Χουρίτες, οι Χετταίοι, οι Ασσύριοι, κ.ά. Αρχίζοντας γύρω στα 1.200 π.Χ. – και ίσως ακόμη νωρίτερα – οι ακτές της Μικράς Ασίας κατοικήθηκαν πυκνά από τους ΄Ελληνες. Η Μικρά Ασία κατακτήθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο το 323 π.Χ. Μετά τον θάνατό του διαιρέθηκε σε Ελληνιστικά Βασίλεια, τα οποία έγιναν τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον 1ο αιώνα π.Χ. Τον 9ο , αλλά κυρίως από τον 11ο αιώνα μ.Χ.  άρχισαν να μεταναστεύουν στην περιοχή οι Σελτζούκοι Τούρκοι από την  Κεντρική Ασία (Νότια Σιβηρία και Μογγολία). Τον 13ο αιώνα οι “Μογγολικής” καταγωγής Οθωμανοί συνένωσαν τη Μικρά Ασία και άρχισαν να δημιουργούν την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ως εκ τούτου ο Τουρκικός πληθυσμός σχηματίστηκε από τη συγχώνευση γηγενών πληθυσμών της  Ανατολίας με Ασιάτες “Μογγολικής” καταγωγής. Η σύγχρονη Δημοκρατία της Τουρκίας ξεκινά το 1923 μ.Χ., περίοδο στην οποία γίνεται υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμιακών ομάδων ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία.  Οπότε το εύλογο ερώτημα είναι: Ποια είναι η γενετική σχέση των δύο λαών; Προτού όμως απαντηθεί  αυτό το ερώτημα, δίνονται στοιχεία για τη γενετική σύσταση των κατοίκων της Τουρκίας.


Εικόνα 2. Χάρτης που δείχνει τις θέσεις των Ελληνικών πόλεων στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας (κύκλοι με γαλάζιο χρώμα), τις αποικίες τους στη Δυτική Μεσόγειο (κύκλοι με κόκκινο χρώμα), καθώς και θέσεις των πληθυσμιακών δειγμάτων που μελετήθηκαν από την Τουρκία και την Ελλάδα (κύκλοι με κίτρινο χρώμα). Τα πληθυσμιακά δείγματα από τη χώρα των Βάσκων, την Κεντρική  και τη Μεσογειακή Ανατολία (Τ1, Τ6, Τ7, Τ8) συμβολίζονται με μαύρους κύκλους. Στον ένθετο χάρτη παρουσιάζονται οι 4 περιοχές της Προβηγκίας στη Νότια Γαλλία από τις οποίες έγινε δειγματοληψία. Πηγή. King et al. 6 Ευχαριστίες οφείλονται στον εκδοτικό Οίκο Bio Med Central Publishers.

Ποιοι είναι οι Τούρκοι; Αρκετοί γενετιστές  διερεύνησαν το ποσοστό της γενετικής ροής και διείσδυσης που σχετίζεται με την άφιξη πληθυσμιακών ομάδων της Κεντρικής Ασίας στην επικράτεια της σημερινής Τουρκίας. Παρά τα ουσιώδη γλωσσικά σύνορα ανάμεσα στους Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς που μιλούν κάποια Ινδοευρωπαϊκή γλώσσα και τους κατοίκους της Ανατολίας που μιλούν Αλταϊκή γλώσσα, οι κλασικοί γενετικοί δείκτες αποκάλυψαν ότι οι γηγενείς πληθυσμιακές ομάδες της Ανατολίας αποτελούν την κύρια πηγή προγόνων του σημερινού Τουρκικού πληθυσμού. Μήπως συνεπώς το ποσοστό των πληθυσμιακών ομάδων που έφθασαν από την Κεντρική Ασία στην Ανατολία ήταν τόσο μικρό αριθμητικά που η διακριτική ικανότητα των κλασικών γενετικών δεικτών που χρησιμοποιήθηκαν δεν μπόρεσε να  ιχνηλατήσει τη διείσδυσή τους;
Για να διερευνηθεί το δημογραφικό μοντέλο εξάπλωσης των Τούρκων αναλύθηκαν (από το 2001 έως το 2008) δεκάδες DNA δείκτες σε  μεγάλα πληθυσμιακά δείγματα που προέρχονταν από τις περιοχές της Σμύρνης, της Αττάλειας, της Άγκυρας και της λίμνης Βαν στην Ανατολική Τουρκία. ΄Επειτα, η γενετική σύσταση των Τούρκων συγκρίθηκε με Ευρωπαϊκούς Μεσογειακούς πληθυσμούς, καθώς και με Τουρκόφωνους πληθυσμούς της Ασίας.  Τα αποτελέσματα των μελετών έδειξαν ότι: Η πατροπλευρική γονιδιακή ροή από πληθυσμούς της Κεντρικής Ασίας στους κατοίκους της  σημερινής Τουρκίας ήταν από 10% έως 20% περίπου,  ενώ η μητροπλευρική συνεισφορά πληθυσμών της Κεντρικής Ασίας στους κατοίκους της Τουρκίας ήταν της τάξης του 17,2%. Τέλος, πρόσφατη μελέτη (2014)2   όλου του DNA από κατοίκους της Τουρκίας έδειξε ότι η  γενετική κληρονομιά των σύγχρονων κατοίκων της Τουρκίας ομαδοποιείται  με τους πληθυσμούς της Νότιας Ευρώπης και ότι η γενετική  διείσδυση από την Κεντρική Ασία ήταν της τάξης του 21,7%.


Εικόνα 3. Φυλογενετικό δένδρο που δείχνει τις γενετικές συσχετίσεις ανάμεσα στους κατοίκους εννέα χωρών της Μεσογείου. Πηγή: Triantaphyllidis et al.5 Ευχαριστίες οφείλονται στον εκδοτικό Οίκο Karger Publishers.

Στο τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ο πληθυσμός της Ανατολίας προσέγγιζε τα 12 εκατομμύρια κατοίκους, συνεπώς η έλευση των Οθωμανών στην  περιοχή, που συνετέλεσε στην αλλαγή της γενετικής δεξαμενής των κατοίκων της Ανατολίας σε συνολικό ποσοστό της τάξης του 30% περίπου, δεν μπορεί να έγινε  με  εφάπαξ είσοδο τεράστιας πληθυσμιακής ομάδας “Μογγολικής” καταγωγής. Οπότε, οι Di Benedetto et al.3 υποστηρίζουν ότι από την αρχική είσοδο των  Τούρκων στην Ανατολία – και επί πολλές γενιές – υπήρχε συνεχής δημογραφική ροή ανδρών και γυναικών από την Κεντρική Ασία προς τη σημερινή Τουρκία, και ως εκ τούτου και συνεχής εμπλουτισμός του γονιδιακού αποθέματος των ντόπιων κατοίκων της Ανατολίας με DNA γενεαλογικές γραμμές που χαρακτηρίζουν πληθυσμούς της Κεντρικής Ασίας. Η υπόθεση αυτή επιβεβαιώθηκε από πρόσφατη μελέτη του DNA πληθυσμιακού δείγματος από την Τουρκία. Ειδικότερα, η έρευνα έδειξε4 ότι  η γενετική επιμιξία ανάμεσα στους γηγενείς κατοίκους της Ανατολίας και νομαδικούς Τουρκικούς πληθυσμούς και των συγγενών τους Μογγολικών προγονικών πληθυσμών συνέβη σε μια περίοδο εννέα περίπου αιώνων, από το τέλος του  9ο έως τον 17ο  αιώνα μ.Χ., σε συμφωνία και με τις ιστορικά καταγεγραμμένες μεταναστευτικές μετακινήσεις ανθρώπινων πληθυσμών στην περιοχή.
Ύστερα από τα προηγούμενα στοιχεία για τη γενετική σύσταση των κατοίκων της Τουρκίας, παραθέτουμε αποτελέσματα σύγκρισης της γενετικής σύστασης των Τούρκων με εκείνη των Ελλήνων. α)  Από την ανάλυση δεκάδων  γενετικών παραλλαγών (αλληλομόρφων) που σχετίζονται με κλασικούς γενετικούς δείκτες διαπιστώθηκε ότι οι Έλληνες μοιάζουν γενετικά  πλησιέστερα πρώτα με τους Ιταλούς, έπειτα με τους Γάλλους και Ισπανούς και τελευταία με τους Τούρκους (Εικόνα 3).5  β) Η ανάλυση γενετικών δεικτών του χρωμοσώματος Υ  έδειξε  ότι τα πληθυσμιακά δείγματα από την  Ηπειρωτική Ελλάδα  διαχωρίζονται από τα πληθυσμιακά δείγματα που προέρχονται από περιοχές της Τουρκίας.6  δ) Mε βάση αλληλούχιση περιοχών του μιτοχονδριακού DNA προέκυψε ότι υπάρχει μικρή γενετική συγγένεια ως προς το μητροπλευρικά κληρονομούμενο DNA ανάμεσα στους ΄Ελληνες και τους Τούρκους.7 ε)  Η ανάλυση χιλιάδων απλών νουκλεοτιδικών πολυμορφισμών από  Ευρωπαϊκά, Ασιατικά και Αφρικανικά πληθυσμιακά δείγματα έδειξε8 ότι τα πληθυσμιακά δείγματα από την Ελλάδα βρίσκονται γενετικά πλησιέστερα με  τα Ιταλικά και τα Ισπανικά, αλλά εντελώς απομακρυσμένα από  πληθυσμιακά δείγματα  της Τουρκίας (Εικόνα 4).




 Εικόνα 4. Η γενετική δομή και συγγένεια Ευρωπαϊκών, Ασιατικών και Αφρικανικών πληθυσμιακών δειγμάτων σε γράφημα ανάλυσης κυρίων συνιστωσών με βάση τη γενετική ταυτοποίηση 270.898 απλών νουκλεοτιδικών δεικτών (SNPs). Τα κεφαλαία γράμματα συμβολίζουν τις συντομογραφίες των χωρών. Πηγή: Behar et al.8 Ευχαριστίες οφείλονται στον εκδοτικό Οίκο WSU Press at Digital Commons@Wayne State.


Γενετική σύσταση των Ελλήνων με καταγωγή από τη Μικρά Ασία. Στις αρχές του 20ου αιώνα εκατομμύρια Έλληνες ζούσαν στη Μικρά Ασία. Η παρουσία αυτού του μεγάλου Ελληνικού πληθυσμού χρονολογείται τουλάχιστον πριν από το  1200 π.Χ. Μετά τους Βαλκανικούς πολέμους, με τη Συνθήκη Ειρήνης των Αθηνών του 1914 ανάμεσα στην Ελλάδα και την Οθωμανική Αυτοκρατορία, άρχισε η ανταλλαγή Χριστιανικών πληθυσμών περιοχών της Ανατολικής Θράκης και της Σμύρνης με Μουσουλμάνους της Μακεδονίας και της Ηπείρου. Μετά τον Ελληνο-Τουρκικό πόλεμο (1919-1922), υπογράφεται η συνθήκη της Λωζάννης (1923), στην οποία αποφασίστηκε η υποχρεωτική ανταλλαγή  πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, εκτός ορισμένων εξαιρέσεων. Οι ΄Ελληνες εγκατέλειψαν τις πατρογονικές τους εστίες και  εγκαταστάθηκαν σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Η γενετική σύσταση απογόνων αυτής της πληθυσμιακής ομάδας μελετήθηκε με διάφορους γενετικούς δείκτες:
α) Μία από τις κοινότητες όπου εγκαταστάθηκε προσφυγικός πληθυσμός, κυρίως από την Καππαδοκία (τα Φάρασα, την Καισαρεία και τα Άδανα) της Κεντρικής Τουρκίας και σε μικρότερο βαθμό από τον Πόντο, ήταν το Πλατύ Ημαθίας. Περίπου το 84% των ενήλικων ατόμων της κωμόπολης είχαν καταγωγή από τη Μικρά Ασία (Εικόνα 5). Η έρευνα της γενετικής σύστασης9 του πληθυσμού αυτής της κοινότητας, το 1983, αφορούσε σε πολλούς κλασικούς γενετικούς δείκτες (γονίδια που καθορίζουν ομάδες αίματος και πρωτεΐνες). Τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με ανάλογα από την  Ελλάδα, την Τουρκία και  τη Βουλγαρία. Από τα αποτελέσματα  προκύπτει ότι ο  πληθυσμός που κατοικεί σήμερα στο Πλατύ παρουσιάζει μεγαλύτερη γενετική συγγένεια με τον πληθυσμό της Ελλάδας, παρά με τον Τουρκικό ή τον Βουλγαρικό πληθυσμό.


Εικόνα 5. Η Ρωμιοπούλα της Νεάπολης/Νεβσεχίρ. Ευχαριστίες οφείλονται στη Δέσποινα Βιτούνη για τη φωτογραφία.

β) Ερευνητές10,11 τυποποίησαν – με την ορολογική μέθοδο – δύο γονίδια (HLA-A και HLA-B) που καθορίζουν λευκοκυτταρικά αντιγόνα σε αντιπροσωπευτικό πληθυσμιακό δείγμα  κατοίκων από τη Νότια Ελλάδα, ενώ ο  Πολυμενίδης (1978)12 σε  γηγενείς (κυρίως από τη Βόρεια Ελλάδα) και ΄Ελληνες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο. Η σύγκριση των γονιδιακών συχνοτήτων ανάμεσα στα πληθυσμιακά δείγματα από τη Νότια και τη Βόρεια Ελλάδα έδειξε παρόμοιες συχνότητες  στις 19 από τις 22 αντιγονικούς δείκτες. Παρόμοια η σύγκριση των γονιδιακών συχνοτήτων ανάμεσα στους γηγενείς και τους πρόσφυγες δεν έδειξε καμία στατιστικά σημαντική διαφορά. Η γενετική απόσταση μεταξύ των Τούρκων και των  Ελλήνων από τη Μικρά Ασία ήταν πολύ μεγάλη, παρά τη γεωγραφική εγγύτητά τους. Το αποτέλεσμα αυτό δείχνει ότι οι Τούρκοι και οι προσφυγικής καταγωγής ΄Ελληνες  από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο έχουν διαφορετική γενετική σύσταση.
γ) Η συγκριτική  ανάλυση (2011) της DNA σύστασης δεικτών του χρωμοσώματος Υ 9 πληθυσμιακών δειγμάτων  που προέρχονταν από την Ηπειρωτική Ελλάδα και από απογόνους προσφύγων από τη Φώκαια και τη Σμύρνη (Εικόνα 2) με 4 πληθυσμιακά δείγματα από την Τουρκία έδειξε6 ότι τόσο η γεωγραφική θέση, όσο και η γλώσσα/θρησκεία διακρίνουν τις πληθυσμιακές ομάδες. Τα αποτελέσματα αυτά επίσης υποστηρίζουν διαφορετική γενετική κληρονομιά ανάμεσα στους Τούρκους και τους Έλληνες.

Η γενετική συμβολή των αρχαίων Ελλήνων  στη  Νότια Γαλλία. Είναι  ιδιαίτερα εντυπωσιακό ότι, με βάση δημογραφικές εκτιμήσεις  ιστορικών-ερευνητών, είχε υπολογιστεί ότι  οι Έλληνες στην αρχική αποικία των Φωκαέων στη Μασσαλία  αποτελούσαν ποσοστό  περίπου της τάξης του 10%,  ενώ με βάση DNA μεθοδολογίες, η συμβολή των Ελλήνων ήταν στο 17%, δηλαδή πολύ υψηλότερο από αυτό των δημογραφικών εκτιμήσεων (Εικόνα 2).6  Τα γενετικά στοιχεία δηλαδή αυτής της έρευνας υποδεικνύουν ένα μοντέλο υψηλής, σε σχέση με τη δημογραφική διείσδυση, γονιδιακής ροής από αρχαίους Έλληνες στο ντόπιο  Κελτο-Λιγηρικό πληθυσμό της Προβηγκίας την Εποχή του Σιδήρου. Αυτή η υψηλή γονιδιακή ροή – σε σχέση με τη δημογραφική ροή –  ενδέχεται να οφείλεται σε διαφορετικές πρακτικές γαμηλιότητας, π.χ. στο επιλεκτικό ζευγάρωμα των ντόπιων γυναικών της Προβηγκίας με τους κοινωνικά ανώτερους (ελίτ = elite) Έλληνες  ή στην κατάκτηση  της περιοχής  από τους  Έλληνες.
δ) Η  διερεύνηση της  γενετικής σχέσης  Ελλήνων με καταγωγή από τη Μικρά Ασία με τους κατοίκους της μητροπολιτικής Ελλάδας με την ανάλυση αρκετών διαδοχικά επαναλαμβανόμενων γενετικών δεικτών DNA (STRs)  έδειξε13  ότι στο φυλογενετικό δένδρο που συγκροτήθηκε το πληθυσμιακό δείγμα των Ελλήνων προσφυγικής καταγωγής βρίσκεται μεταξύ των πληθυσμιακών δειγμάτων της Χίου και της Ανατολικής Κρήτης, και μάλιστα πλησιέστερα με αυτό της Χίου. Το αποτέλεσμα αυτό είναι αναμενόμενο, μια και είναι γνωστό ότι πολλοί κάτοικοι της Μικράς Ασίας εγκαταστάθηκαν στη Χίο μετά τη μικρασιατική καταστροφή το 1923, και από την άλλη υπήρχε συνεχής αμφίδρομη ροή ατόμων, άρα και DNA, ανάμεσα στην Κρήτη και στα παράλια της Ιωνίας.
ε) Τέλος, η γενετική  ανάλυση πολλών Ευρασιατικών και Αφρικανικών πληθυσμών με χιλιάδες απλούς νουκλεοτιδικούς (DNA) δείκτες έδειξε (2014 και 2017)14,15 ότι γενετικά πλησιέστερα στον πληθυσμό της Καππαδοκίας βρίσκονται οι πληθυσμοί από την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα. Επιπρόσθετα, η γενετική σύσταση των Ελλήνων από την Καππαδοκία  και τον Πόντο διαφέρει από τη γενετική σύσταση Σλαβικών λαών.

Ερμηνεία των αποτελεσμάτων.     Πολυπληθείς έρευνες επιβεβαιώνουν ότι οι γάμοι δεν γίνονται τυχαία, τόσο σε τοπικό, όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε επίπεδο μακροκλίμακας ρόλο διαδραματίζουν  κυρίως γεωγραφικά εμπόδια, όπως  οι μεγάλες αποστάσεις, τα υψηλά βουνά, τα μεγάλα ποτάμια συστήματα, οι έρημοι που δημιουργούν τοπικές απομονώσεις και  γενετικές  διαφοροποιήσεις.  Σε  τοπικό  επίπεδο,  μη  γεωγραφικοί παράγοντες έχουν μεγαλύτερη σπουδαιότητα στην επιλογή συζύγου. Ειδικότερα, σε  φυλετικά και εθνικά ομογενείς κοινωνίες, ρόλο στην επιλογή του συντρόφου διαδραματίζουν κοινωνικοί παράγοντες, όπως είναι η ηλικία, η εκπαίδευση, η θέση, το ύψος,  το βάρος, η   θρησκεία,  η  γλώσσα  καθώς  και  η  οικονομική  κατάσταση.16 Αντίθετα,  σε φυλετικά ή και εθνικά ετερογενείς κοινωνίες, η “φυλή” και η εθνικότητα διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο στην επιλογή του/της συζύγου.17 ΄Υστερα από τα προηγούμενα, ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι σε όλες τις γενετικές έρευνες των Ελλήνων  αποκαλύφθηκε  ελάχιστη “Μογγολική” διείσδυση στο DNA τους. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι οι Τούρκοι είχαν υποδουλώσει την Ελλάδα για 400 χρόνια και εύλογα θα αναμενόταν πως θα υπήρχε κάποια διείσδυση DNA “Μογγολικής” κληρονομιάς Τούρκων στους ΄Ελληνες. Όμως από τις μελέτες, πολλών διαφορετικών και ανεξάρτητων ερευνητικών ομάδων, της γενετικής σύστασης χιλιάδων Ελλήνων διαπιστώθηκε ποσοστό επιμιξίας της τάξης του 2% με γενετικό υλικό προέλευσης Κεντρικής Ασίας. Ως εκ τούτου οι ΄Ελληνες, εξαιτίας θρησκευτικών, πολιτισμικών, γλωσσικών, ηθολογικών και άλλων λόγων, δεν ήρθαν σε μεγάλο βαθμό σε επιμειξίες με Τούρκους με “Μογγολική” καταγωγή.
Συνοπτικά, τα γενετικά αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι:
α) Ο  πληθυσμός της Τουρκίας δημιουργήθηκε από την επιμειξία των απογόνων του  ντόπιου πληθυσμού, που ζούσε στην περιοχή από τους προϊστορικούς χρόνους, με άνδρες και γυναίκες καταγωγής από την Κεντρική Ασία που διείσδυσαν στην περιοχή κυρίως μετά τον 11ο αιώνα μ.Χ. Η Τουρκία δηλ., όπως και η Ουγγαρία, αποτελούν  παραδείγματα πληθυσμών, όπου μια πληθυσμιακή μειοψηφία επιβάλλει τη γλώσσα, αλλά όχι και το DNA της στην πλειοψηφία των γηγενών κατοίκων της.
β) Τουλάχιστον 30%  της DNA σύστασης των σημερινών Τούρκων έχει προέλευση από πληθυσμούς της Κεντρικής Ασίας.
γ) Οι Τούρκοι διαφέρουν στη γενετική τους σύσταση από τους ΄Ελληνες, ανεξάρτητα από το είδος των γενετικών δεικτών που χρησιμοποιήθηκε για τη σύγκρισή τους, και
δ) Ενδιαφέρον στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι στη γενετική κληρονομιά των Ελλήνων διαπιστώθηκε  μικρό ποσοστό γενεαλογικών γραμμών που χαρακτηρίζουν Ασιατικούς πληθυσμούς, παρά την κυριαρχία των Τούρκων επί 400 χρόνια, ενώ ο σημερινός πληθυσμός της Τουρκίας είναι κοντά γενετικά με πληθυσμούς της ΝΑ Ευρώπης.
Ωστόσο, η εκτίμηση της πιθανής διείσδυσης  γενεαλογικών γραμμών που χαρακτηρίζουν πληθυσμούς της Ανατολίας στους Έλληνες (και αντίστροφα) μπορεί να είναι  δύσκολο να εκτιμηθεί, δεδομένου ότι εκατομμύρια πρόγονοι των Ελλήνων ζούσαν στην Ανατολία εδώ και χιλιάδες χρόνια και υπήρχε συνεχής ροή ανθρώπων από την Ανατολία προς την  Ελλάδα (και αντίστροφα) από την Παλαιολιθική εποχή. Ίσως χρησιμοποιώντας ανάλυση όλου του γονιδιώματος αντιπροσωπευτικών δειγμάτων θα επιτρέψει την εκτίμηση της γονιδιακής ροής ανάμεσα στους δύο πληθυσμούς.


Βιβλιογραφία
  1. Jean-Jacques HublinJ., Ben-Ncer A., et al. (2017). Nature 546: 289-292.
  2. Alkan C., Kavak P., et al. (2014). BMC Genomics 15:
  3. Di Benedetto G., Ergüven A., et al. (2001). J. Phys. Antropol. 115: 144-156.
  4. Yunusbayev B., Metspalu M., et al. (2015). PLoS Genetics. 11: e1005068
  5. Triantaphyllidis C., Kouvatsi A., et al. (1986). Hered. 36: 218-221.
  6. King R., DiCristofaro J., et al. (2011). BMC Evol. Biol. 11:
  7. Mergen H., Öner R, Öner   (2004). J. Genet. 83: 39-47.
  8. Behar M., van Oven M., et al.  (2012). Am. J. Hum. Genet. 6: 675-84.
  9. Tills D., Warlow A., et al. (1983). J. Phys. Anthropol. 61: 145-156.
  10. Theocharis S., Konstantopoulos K., et al. (1997). Ups J. Med. Sci. 102: 133-136.
  11. Κωνσταντόπουλος Κ. (1984). Μία συγκριτική μελέτη της κατανομής των συχνοτήτων των αντιγόνων HLA-A και B σε ΄Ελληνες από το νότιο και βόρειο μέρος της χώρας. Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα.
  12. Πολυμενίδης Ζ. (1978). Μελέτη των αντιγόνων και των απλοτύπων της Α και Β γονιδιακής θέσεως του HLA συστήματος επί δείγματος ελληνικού πληθυσμού. Διατριβή επί διδακτορία. Ιατρική σχολή. Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη.
  13. Κοντοπούλου Ε. (2000). Μελέτη της γενετικής σύστασης των Ελλήνων με την ανάλυση υπερμεταβλητών DNA-δεικτών. Διδακτορική διατριβή, Τμήμα Βιολογίας Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη.
  14. Paschou P., Drimeas P., et al. (2014). PNAS USA 111: 9211-9216.
  15. Stamatoyannopoulos G., Bose A., et al. (2017). J. Human Genetics 25: 637-645.
  16. Barbujani G. (1997). J. Hum. Genet. 61: 1011-1014.
  17. Risch N, Choudhry S., et al. (2009). Genome Biology 10:


Ο Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης είναι Ομότιμος Καθηγητής Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου, Τμήμα Βιολογίας Α.Π.Θ.